(CEO-talk.vn) – Theo chuyên gia Trí tuệ nhân tạo Viettel AI – bà Vũ Thị Hạnh, AI đang len sâu vào đời sống số, từ công việc đến giải trí, tuy nhiên nếu được huấn luyện trên những dữ liệu mang sẵn thiên lệch xã hội, AI không chỉ phản ánh mà còn có thể khuếch đại định kiến giới, làm trầm trọng thêm bất bình đẳng và bạo lực giới trên không gian mạng.
Khi AI phản chiếu và khuếch đại định kiến giới
AI ngày càng hiện diện như một “trợ lý thông minh”, song sự phát triển nhanh chóng này đi kèm rủi ro đáng kể đối với bình đẳng giới nếu dữ liệu đầu vào không được kiểm soát chặt chẽ.
Trong trường hợp đó, các mô hình AI không còn giữ vai trò trung lập, mà trở thành công cụ củng cố và hợp thức hóa những định kiến vốn đã tồn tại trong xã hội, tạo ra nội dung mang tính hạ thấp, khinh miệt hoặc thù ghét phụ nữ.
Nghiên cứu của UNESCO cho thấy, trong các mô hình ngôn ngữ lớn, phụ nữ thường bị gắn với vai trò chăm sóc, nội trợ hoặc công việc “hậu trường”, trong khi nam giới được liên kết với quyền lực, lãnh đạo hoặc các ngành nghề kỹ thuật.
Xu hướng thiên lệch này cũng xuất hiện rõ rệt trong các công cụ tạo ảnh AI như Stable Diffusion hay Midjourney. Một nghiên cứu công bố tháng 3.2025 chỉ ra rằng hình ảnh nam giới áp đảo ở vai trò bác sĩ, kỹ sư, nhà quản lý, còn phụ nữ thường bị mô tả theo khuôn mẫu “trẻ trung”, “dịu dàng” hoặc mang tính thu hút hình thể.
Sự thiên lệch trở nên đặc biệt nguy hiểm khi AI được ứng dụng vào các quyết định có tác động trực tiếp đến đời sống con người. Trong tuyển dụng, nhiều hệ thống sàng lọc hồ sơ tự động đánh giá thấp ứng viên nữ do khoảng gián đoạn sự nghiệp liên quan đến sinh con hoặc chăm sóc gia đình, bất chấp năng lực thực tế.
Khi những quyết định này được “tự động hóa”, định kiến không chỉ tồn tại mà còn được nhân rộng với quy mô lớn.
AI và nguy cơ gia tăng bạo lực giới trên không gian số
Việc sử dụng AI thiếu kiểm soát cũng khiến bạo lực giới trực tuyến trở nên tinh vi hơn. Deepfake là ví dụ điển hình, khi 90-95% nội dung deepfake trên mạng là khiêu dâm không có sự đồng thuận và khoảng 99% nạn nhân là phụ nữ.
Theo báo cáo của UN Women công bố tháng 11.2025, AI còn bị lợi dụng để mạo danh, tống tiền tình dục và triển khai các chiến dịch đe dọa cá nhân hóa, gây tổn hại tâm lý nghiêm trọng và khó kiểm soát.
“Bạo lực trên cơ sở giới không chỉ tồn tại trong đời sống thực mà đang lan nhanh trên không gian mạng. Nếu thiếu luật lệ, kỹ năng và sự phối hợp cộng đồng, AI có thể bị biến thành công cụ hỗ trợ cho những hành vi gây hại,” chuyên gia Viettel AI nêu.
Theo bà Hạnh, để AI trở thành công cụ thu hẹp, thay vì nới rộng khoảng cách giới, các giải pháp cần được triển khai đồng thời trên ba trụ cột: nhà phát triển, người dùng và hệ sinh thái xã hội.
Doanh nghiệp công nghệ cần đánh giá định kỳ mức độ thiên lệch của mô hình, bảo đảm dữ liệu huấn luyện đa dạng và chịu trách nhiệm với nội dung do hệ thống tạo ra.
Người dùng cần được trang bị năng lực số để nhận diện rủi ro, sử dụng AI có trách nhiệm và không tiếp tay cho hành vi xâm hại.
Ở cấp độ chính sách, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và tổ chức xã hội là điều kiện then chốt để xây dựng một môi trường số an toàn, bình đẳng.
AI là xu thế không thể đảo ngược và vấn đề không nằm ở việc kìm hãm công nghệ, mà ở cách con người giám sát và khai thác nó. “Khi dữ liệu được kiểm soát, mô hình được đánh giá thường xuyên và cộng đồng cùng chung tay chống bạo lực trực tuyến, AI mới thực sự trở thành công cụ thúc đẩy bình đẳng giới, thay vì nhân rộng những bất công đã tồn tại từ lâu,” theo bà Hạnh.
———————–
Đọc thêm>>>
Thiết lập “đường ranh” giữa thúc đẩy phát triển AI và bảo vệ giá trị sáng tạo
Katalon: Tăng tốc kiểm thử phần mềm với sức mạnh AI tạo sinh
KMS Technology mua lại Addepto, mở rộng năng lực AI và dữ liệu trên quy mô toàn cầu