(CEO-talk.vn) – Khảo sát 2025 được PwC thực hiện với 1.325 doanh nghiệp tại 62 quốc gia, trong đó có 32 đại diện Việt Nam – đã phác họa bức tranh doanh nghiệp gia đình trong bối cảnh biến động kinh tế, tốc độ phát triển dữ dội của công nghệ và kỳ vọng ngày càng cao từ các bên liên quan.
Khảo sát cũng chỉ ra rằng sự linh hoạt, mục tiêu rõ ràng và quản trị chuyên nghiệp đang trở thành ba yếu tố quyết định giúp nhóm doanh nghiệp gia đình duy trì tăng trưởng.
Năm qua, chỉ 25% doanh nghiệp gia đình toàn cầu đạt tăng trưởng hai chữ số – giảm mạnh so với mức 43% năm 2023. Tuy vậy, những doanh nghiệp sở hữu nền tảng mục tiêu rõ ràng, quản trị linh hoạt và biết khai thác giá trị dài hạn cho thấy kết quả vượt trội.
Riêng tại Việt Nam, nơi doanh nghiệp tư nhân và gia đình là trụ cột kinh tế, thách thức lớn nhất nằm ở việc cân bằng truyền thống với yêu cầu đổi mới nhanh.
Theo ông Mai Viết Hùng Trân – Tổng giám đốc PwC Việt Nam, doanh nghiệp gia đình Việt đang đứng trước thời điểm bước ngoặt. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động và công nghệ phát triển thần tốc, chỉ dựa vào khả năng thích ứng và phục hồi là chưa đủ.
“Doanh nghiệp gia đình cần vượt khỏi mô hình vận hành truyền thống và chuyển sang những chiến lược tiên phong; xác lập mục tiêu rõ ràng sẽ nền tảng giải phóng tiềm năng và tạo dựng di sản thế hệ,” theo ông Trân.
Doanh nghiệp gia đình cần định hình khát vọng tăng trưởng
75% doanh nghiệp gia đình Việt Nam báo cáo có tăng trưởng doanh thu trong năm qua, vượt xa mức 57% toàn cầu; 41% cho biết đạt tăng trưởng hai chữ số (toàn cầu là 25%); và 31% đặt mục tiêu tăng trưởng “nhanh chóng và mạnh mẽ” trong hai năm tới.
Tuy nhiên tham vọng trên cũng gắn với những thách thức khi 69% ưu tiên chuyển đổi số nhưng phần lớn vẫn dừng ở tối ưu hóa hoạt động hiện hữu, chưa sẵn sàng cho những thay đổi mang tính tái cấu trúc.
AI được xem là cơ hội lớn nhất nhưng đồng thời cũng là rủi ro lớn nhất trong quá trình thực thi, một nghịch lý thể hiện yêu cầu cấp thiết của việc hoạch định chiến lược số hóa bài bản hơn.
Tài sản chiến lược chưa được khai thác đúng mức
Doanh nghiệp gia đình Việt Nam có tỷ lệ xác định mục tiêu kinh doanh cao nổi bật: 84% đã thiết lập mục tiêu rõ ràng và 91% chuẩn hóa giá trị gia đình. Tuy nhiên, chỉ 22% truyền thông mục tiêu ra bên ngoài và chỉ 22% gắn mục tiêu với chiến lược khách hàng – thấp hơn nhiều so với mức toàn cầu.
Điều này khiến “mục tiêu doanh nghiệp” trở thành tài sản chiến lược chưa được kích hoạt. PwC khuyến nghị doanh nghiệp cần đưa mục tiêu vào chiến lược thương hiệu, ESG và quản trị nhân sự; biến triết lý kinh doanh thành lợi thế cạnh tranh thay vì chỉ là tuyên bố nội bộ.
Khoảng trống quản trị đang làm suy yếu tính linh hoạt của doanh nghiệp gia đình khi 72% lãnh đạo tin rằng doanh nghiệp của họ “linh hoạt” nhưng khảo sát chỉ ra nhiều điểm yếu cấu trúc.
Trong đó có 47% hội đồng quản trị chỉ gồm thành viên gia đình; chỉ 6% có “hiến pháp” gia đình và chỉ 22% có thỏa thuận cổ đông chính thức
Sự thiếu vắng tiếng nói độc lập và góc nhìn chuyên môn từ bên ngoài khiến doanh nghiệp đối diện rủi ro trì trệ trong ra quyết định, hạn chế khả năng thích ứng.
PwC khuyến nghị chuẩn hóa quản trị, tăng tính chuyên nghiệp, bổ sung thành viên độc lập trong HĐQT và thiết lập cơ chế ra quyết định rõ ràng. Đây là bước then chốt để biến linh hoạt từ cảm nhận thành năng lực thực tế.
Nguồn vốn dài hạn chưa trở thành lợi thế cốt lõi
Doanh nghiệp gia đình sở hữu lợi thế đặc biệt là vốn dài hạn (patient capital) nhưng thường triển khai thận trọng, từng bước thay vì đầu tư táo bạo vào công nghệ hay các mô hình tăng trưởng mới.
91% ưu tiên sự bền vững dài hạn; 72% thúc đẩy đổi mới song thực thi vẫn thiên về an toàn. Điều này khiến nguy cơ bị bỏ lại khi đối thủ toàn cầu đầu tư mạnh vào chuyển đổi đột phá.
Để khai thác lợi thế dài hạn, PwC đề xuất doanh nghiệp gia đình xác lập triết lý đầu tư rõ ràng, nâng cấp “văn phòng gia đình” (family office) thành động cơ đổi mới và phân bổ vốn chiến lược cho các lĩnh vực tạo giá trị cao.
Danh tiếng: Chuyển từ tài sản phòng thủ sang đòn bẩy tăng trưởng
Chỉ 62% doanh nghiệp Việt Nam xem danh tiếng là yếu tố “rất quan trọng”- thấp hơn nhiều so với mức 78% toàn cầu. Dù vậy, họ thể hiện nhận thức khá rõ về rủi ro đạo đức trong chuỗi cung ứng, ở mức cao hơn gấp đôi tỷ lệ toàn cầu.
PwC đánh giá đây là điểm yếu nhưng cũng là cơ hội chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh: đầu tư vào minh bạch, chuẩn hóa ESG, truyền thông chủ động và quản trị rủi ro danh tiếng.
Trong bối cảnh thị trường coi trọng sự liêm chính, quản lý danh tiếng không chỉ để phòng thủ mà là nền tảng tạo niềm tin với khách hàng, nhà đầu tư và nhân tài.
Các doanh nghiệp gia đình Việt Nam cho biết ưu tiên mạnh mẽ việc bảo toàn tài sản và duy trì di sản gia đình: 94% muốn giữ doanh nghiệp như tài sản lâu dài (toàn cầu 78%); 81% muốn gìn giữ truyền thống (toàn cầu là 77%); và 59% ưu tiên tạo việc làm cho thế hệ kế tiếp (gấp đôi mức toàn cầu).
Tuy nhiên, 38% cho rằng bất đồng giữa các thế hệ là rào cản lớn so với 15% toàn cầu. Sự thiếu hụt các cơ chế chính thức vì chỉ 6% có “hiến pháp gia đình” so với toàn cầu là 26% và phần lớn xử lý xung đột không chính thức, khiến giai đoạn chuyển giao tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Các chuyên gia đề xuất xây dựng khung quản trị gia đình, thỏa thuận cổ đông, lộ trình kế thừa rõ ràng và đào tạo thế hệ tiếp nối như một ưu tiên chiến lược. “Sự kết hợp giữa mục tiêu rõ ràng, quản trị chuyên nghiệp và khả năng thích ứng sẽ quyết định sức bật của doanh nghiệp gia đình Việt trong thập niên tới,” báo cáo nhận định.
—————————–
Đọc thêm>>
3 thử thách thế hệ do già hóa dân số: Áp lực tài khóa, tài chính và xã hội
Under 30 Summit: Băn khoăn về giá trị và sự khác biệt thế hệ
Gen Z định nghĩa lại nghỉ hưu: “làm – nghỉ – làm” theo chu kỳ sáu năm
Làm gì để chuẩn bị cho cuộc sống khi về hưu