Chia sẻ tại Conviction 2026, luật sư Phan Vũ Tuấn, Phó chủ tịch thường trực Hội Truyền thông – Điện tử TP.HCM, chỉ ra một số vướng mắc từ thực tế vận hành của các dự án tài sản số tại Việt Nam.
Theo ông, thị trường đã phát triển nhanh và đạt quy mô đáng kể trước khi khung pháp lý chuyên biệt được hình thành. Vì vậy, khi các quy định mới bắt đầu đi vào thực thi, khoảng cách giữa chính sách và hoạt động thực tế của doanh nghiệp trở thành vấn đề cần được nhận diện.
Thị trường đã lớn trước khi có luật
3 con số được ông Tuấn đưa ra để phác họa quy mô thị trường. Việt Nam nhiều năm nằm trong nhóm 5 quốc gia dẫn đầu thế giới về chỉ số chấp nhận tài sản số, trong đó đứng đầu toàn cầu năm 2021 và 2022 theo Chainalysis Global Crypto Adoption Index.
Ước tính khoảng 17 triệu người Việt Nam sở hữu tài sản số, trong khi dòng tài sản số liên quan đến Việt Nam được các tổ chức quốc tế ước tính vượt 100 tỉ USD mỗi năm.
Trong khi đó, khung pháp lý chuyên biệt mới bước vào giai đoạn triển khai. Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa được ban hành tháng 9.2025; các sàn giao dịch đầu tiên đang trong quá trình cấp phép, còn Nghị định 284/2026/NĐ-CP về chế tài xử phạt sẽ có hiệu lực từ ngày 1.9.2026.
Khoảng lệch này đang đặt doanh nghiệp trước những tình huống pháp lý mới.
Ông Tuấn dẫn trường hợp một doanh nghiệp Việt phát triển ví tự lưu ký với hơn 10 triệu người dùng toàn cầu. Người dùng tự nắm giữ khóa, doanh nghiệp không giữ tài sản của khách hàng. Tuy nhiên, trước thời điểm Nghị định 284 có hiệu lực, doanh nghiệp phải cân nhắc thu hẹp một số tính năng tại Việt Nam do chưa xác định rõ phần mềm này có thuộc phạm vi “dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa” hay không.
Vấn đề đặt ra, theo ông, là ranh giới giữa một sản phẩm công nghệ và một dịch vụ tài chính cần được xác định rõ hơn.
Công nghệ ở trong nước, pháp nhân và doanh thu ở nước ngoài
Một hệ quả khác được ông Tuấn đề cập là xu hướng các dự án blockchain Việt đặt pháp nhân vận hành ở nước ngoài nhằm đáp ứng yêu cầu của đối tác, nhà đầu tư và giảm rủi ro pháp lý.
Việt Nam đã có những doanh nghiệp blockchain xây dựng sản phẩm phục vụ hàng triệu người dùng toàn cầu. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, đội ngũ kỹ thuật vẫn ở Việt Nam trong khi pháp nhân vận hành và doanh thu đặt tại nước ngoài.
Điều đó tạo ra nghịch lý: tài năng và công nghệ ở Việt Nam nhưng một phần giá trị kinh tế của sản phẩm được ghi nhận ở nước ngoài. Các dự án cũng thiếu một “sân nhà” về pháp lý và thanh khoản để làm điểm tựa khi điều kiện trên thị trường quốc tế thay đổi.
Một điểm nghẽn khác nằm ở tài sản trí tuệ. Việt Nam có nhiều tài sản vô hình như bản quyền âm nhạc, phim, thương hiệu hay dữ liệu nhưng việc định giá để vay vốn, góp vốn còn hạn chế. Trong khi đó, blockchain có thể được sử dụng để xác thực, truy vết và ghi nhận dữ liệu trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
Vấn đề phát sinh khi doanh nghiệp muốn số hóa những tài sản này thành vé điện tử, chứng nhận hoặc dấu xác thực nguồn gốc. Nếu ranh giới pháp lý chưa rõ, sản phẩm có nguy cơ rơi vào phạm vi điều chỉnh dành cho tài sản mã hóa.
Từ thực tế này, ông Tuấn xác định 4 nút thắt: chưa phân định rõ “dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa” với phần mềm và hạ tầng kỹ thuật; chế tài bắt đầu có hiệu lực trong khi các kênh giao dịch được cấp phép chưa vận hành; doanh nghiệp công nghệ số còn gặp khó khi tiếp cận một số dịch vụ ngân hàng; và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) chưa liên thông rõ với con đường cấp phép chính thức.
Mở “đường về” cho doanh nghiệp Việt
Từ các điểm nghẽn trên, luật sư Phan Vũ Tuấn đề xuất 5 hướng xử lý.
Trước hết là phân định không gian kỹ thuật và không gian tài chính. Theo đó, pháp luật tài chính nên tập trung vào các hoạt động phát sinh quan hệ tài chính với khách hàng như giao dịch, môi giới, lưu ký, phát hành, huy động vốn hay trung gian thanh toán. Những hoạt động thuần túy kỹ thuật như phần mềm tự lưu ký, giao thức mã nguồn mở, hạ tầng node hay bản ghi xác thực cần có tiêu chí phân định rõ.
Thứ hai là tạo “đường về” cho các dự án Việt thông qua việc đưa các sàn được cấp phép vào vận hành và xây dựng cơ chế thẩm định, niêm yết đối với những dự án tài sản số trong nước đáp ứng tiêu chuẩn.
Thứ ba, ông đề xuất khai thác tài sản trí tuệ như một lớp “tài sản thực”, thông qua xây dựng chuẩn định giá quyền tác giả, thương hiệu, dữ liệu; làm rõ giá trị chứng cứ của bản ghi xác thực trên blockchain và nghiên cứu khả năng sử dụng tài sản trí tuệ đủ điều kiện làm tài sản cơ sở.
Hai hướng còn lại là mở rộng sandbox cho các ứng dụng như xác thực, vé, chứng nhận số và số hóa tài sản văn hóa; đồng thời tháo gỡ điểm nghẽn về tài khoản, thanh toán và tín dụng đối với doanh nghiệp công nghệ số hoạt động hợp pháp.
Theo ông Tuấn, điều doanh nghiệp cần trước hết là biết rõ đâu là hoạt động công nghệ, đâu là hoạt động tài chính, hoạt động nào cần giấy phép và con đường nào để một sản phẩm từ thử nghiệm có thể đi vào thị trường chính thức.
“Start-up Việt Nam không trông chờ nới lỏng mà cần sự rõ ràng. Sự rõ ràng là ưu đãi lớn nhất mà Nhà nước có thể dành cho những người đang hoạt động thực sự trong ngành”, ông nhấn mạnh.
Với cộng đồng người dùng lớn, lực lượng kỹ sư và những dự án blockchain đã tiếp cận thị trường quốc tế, bài toán tiếp theo của Việt Nam không chỉ là quản lý một thị trường mới, mà còn là xây dựng hành lang đủ rõ để công nghệ được phát triển, doanh nghiệp có thể vận hành và nhiều hơn giá trị do người Việt tạo ra được giữ lại trong nước.
—————————————
Đọc thêm >>
Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng: Công nghệ phải đi vào thực tiễn, tạo ra giá trị mới
Việt Nam nổi lên trong làn sóng đầu tư trung tâm dữ liệu AI
Conviction 2025 thúc đẩy kỷ nguyên cộng hưởng Blockchain và AI
Ứng dụng “Social Login” của blockchain Ninety Eight nhận sáng chế tại Mỹ
Lãnh đạo doanh nghiệp trước xu thế blockchain